Devata relief, Angkor Wat

Itinayo ang Angkor Wat sa unang bahagi ng ikalabindalawang siglo sa ilalim ni Suryavarman II bilang templo kay Vishnu, at kalaunan ay naging pook Budista nang hindi ginigiba para doon — isang pagpapatuloy na sapat ang kabihirahan para sabihin nang tuwiran.

Sa mga galeriya at tore nito nakatayo ang mga devata: anyong babaing inukit nang nakaumbok sa batong buhangin, na sumasabay sa templo sa halip na maglarawan ng eksena. Halos dalawang libo sila. Ang kagila-gilalas ay hindi sila inuulit. Putong, alahas, ayos ng buhok, hubog ng bibig — binago ng mga eskultor ang bawat isa, sa gusaling walang sinumang magsusuri.

May sinasabi ang detalyeng iyon tungkol sa pagkakaayos ng gawain. Hindi ito maliit na komisyong isinagawa ng isang kamay; napakalaking programa ito, ginawa ng maraming manlililok sa loob ng mga taon, at may nagpasyang ang pagkakapareho ay kabiguan kahit sa mga bahaging hindi mapapansin.

Batong buhangin ang gamit, kinuha sa tibagan at pinalutang papunta sa lugar, at mababaw ang ukit — bahagya lamang umuusli sa pader ang mga anyo, kaya nababasa sila sa pamamagitan ng anino. Sa patag na liwanag ng tanghali halos maglaho sila. Sa umaga at hapon, sumusulong sila.

Akda rin ang larawan dito: kuha noong 2009 ni Uwe Aranas at inilabas sa ilalim ng lisensyang nagpapahintulot itong maglakbay. Siyam na siglo ang ukit; labinlimang taon ang larawan nito.